کیست هیداتیک ، بیماری مشترک بین انسان و حیوان

چندی پیش با خبر شدیم یکی از دوستان چند روز قبل دچار درد شدیدی در ناحیه شکم شده و بعد از رساندن او به بیمارستان معلوم شد کیستی به قطر 6 سانتی متر داخل کبدش وجود دارد که باید خارج شود. پزشک به اول گفت:"کیست از نوع هیداتیک و این بیماری بین انسان و حیوان مشترک است."

آقای ف-الف می گوید تماسش با حیوانات بسیار کم است و نمی داند چگونه به این بیماری مبتلا شده است. دکتر مسعود مردانی، متخصص بیماری های عفونی و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی می گوید:"سالانه تعداد زیادی از مردم در نقاط مختلف دنیا و ایران به این بیماری مبتلا می شوند. گرچه این بیماری کشنده نیست ولی پاره شدن کیست های بزرگ به خصوص در ریه ممکن است به قیمت از بین رفتن جان بیمار تمام شود بنابراین بد نیست در این مورد نیز اطلاع رسانی کافی شود."

 

کیست هیداتیک چیست؟

کیست هیداتیک بیماری مشترک بین انسان و حیوان است. طی تکامل چرخه انگل ، حیوان اهلی یا وحشی، نقش میزبان نهایی و مهره داران علفخوار و انسان ها نقش میزبان واسط را دراند. در چرخه این انگل ، سگ های اهلی منبع اصلی آلودگی هستند و با دفع مدفوع، تخم های انگل را به اطراف پراکنده می کنند. وقتی علفخواران به ویژه گوسفندان تخم های انگل را می بلعند دچار عفونت می شوند.تظاهر عفونت به صورت ایجاد کیست هایی به نام هیداتیک در ریه و کبد حیوان، به ابعاد مختلف است. انسان نیز گاهی به صورت کاملا تصادفی در مسیر چرخه انگل وارد می شود و با بلع تخم های انگل دچار عفونت خواهد شد. انگل در اثر مصرف امعا و احشای گوشت آلوده به کیست میزبانان واسطه وارد بدن می شود. با ورود انگل به بدن فرد، انسان در این مسیر نقش میزبان واسطه بن بست یا نهایی را ایفا می کند.

 

آیا با ورود انگل به بدن انسان عوارض از همان ابتدا آشکار می شود؟

تظاهرات بالینی کیست هیداتیک در بدن به محل و اندازه کیست بستگی دارد. فاصله زمانی بین ابتلای فرد به عفونت و بروز نشانه ها شاید ماه ها و سال ها طول بکشد. به طور متوسط سالانه حدود یک سانتی متر به قطر کیست ها افزوده می شود. بعضی از کیست ها هم رشد سریعی دارند و در سال اول ممکن است قطری معادل 5 سانتی متر پیدا کنند.

 

کدام اعضای بدن انسان بیشتر در معرض عفونت است؟

شایع ترین محل درگیری کبد و سپس ریه است. البته کیست ها در سایر نقاط بدن مانند مغز ، قلب ، کلیه و ... نیز دیده می شوند. علائم بیماری با عضو درگیر مرتبط است. اگر کبد گرفتار باشد ، ممکن است فشار روی کپسول پوششی کبد ایجاد شود. در این مواقع درد در ناجیه فوقانی و راست شکم احساس می شود گاهی هم بیماران با یک توده داخل شکم مراجعه می کنند.

کیست هیداتیک داخل ریه، ممکن است هیچ علامتی نداشته باشد ولی بعضی از بیماران دچار سرفه های خشک، درد قفسه سینه، دفع خلط به رنگ روشن و حتی خونی می شوند. کیست هیداتیک ریوی ممکن است پاره شود. پارگی کیست واکنش های حساسیتی شدید ایجاد می کند. حتی مواردی از مرگ در اثر حساسیت ناشی از پارگی کیست هم دیده شده است. کیست هیداتیک ریه درد مردان شایع تر از زنان است و در سنین 25 تا 40 سال بیشتر دیده می شود.

 

بیماری در کدام مناطق بیشتر شایع است؟

در بیشتر نواحی جهان ، به خصوص در مناطقی که دامداری سنتی و پرورش گسترده دام وجود دارد، ابتلای انسان به کیست هیداتیک دیده می شود. در جنوب استرالیا ، تاسمانیا، نیوزلند و بخش های شمالی و جنوبی افریقا، تانزانیا ، آمریکای جنوبی و کشورهای اروپای شمالی موارد زیادی از بیماری گزارش می شود. در خاورمیانه نیز کشورهایی مانند ایران، سوریه ، عراق ، لبنان و عربستان سعودی مراکز مهم این بیماری محسوب می شوند.

اطلاعات موجود در ایران نشان می دهدد بیماری در سراسر ایران وجود دارد ولی در بعضی از استان ها مانند آذربایجان ، گلستان ، همدان و مناطق عشایری بیشتر از نواحی جنوبی ایران دیده می شود.

 

انگل یا کیست را با چه روش هایی می توان از بین برد؟

در مواردی که کیست هیداتیک بزرگ و در اندام های حیاتی تشکیل شده و خطر پارگی وجود داشته باشد ، درمان به روش جراحی است. در سال های اخیر تخلیه ، بسته یا خارج کردن محتویات کیست با کمک سونو گرافی یکی از روش های جدید جراحی است که در آن عوارض بعد از عمل جراحی وجود ندارد و بیمار می تواند بعد از عمل مرخص شود. البته بیماران بعد از عمل جراحی باید مدتی دارو مصرف کنند . کیست هایی که ریز هستند و مشکلی برای بیمار ایجاد نمی کنند را با دارو درمان می کنند. داروی موثر برای این بیماری داروی ضد انگل مبندازول یا آلبندازول است. این داروها 2 هفته قبل از جراحی نیز برای بیمار تجویز می شوند. دارو محتویات درن کیست را از بین می برد . علت تجویز دارو این است که در صورت باز شدن اتفاقی کیست هنگام جراحی ، محتویات کیست نتوانند دوباره در بافت بدن لانه گزینی کنند . البته حین عمل نیز ماده ای داخل کیست تزریق می شودکه باعث از بین رفتن محتویات داخل کیست می شود.

 

آیا آزمایشی وجود دارد که انگل را قبل از تشکیل کیست شناسایی کند؟

با آزمایش سرولوژی خاص می توان ردپای کیست هیداتیک را در فرد مشکوک یا مبتلا تشخیص داد . اغلب مبتلایان معمولا از دوران کودکی و نوجوانی ارتباطی با دامداری و سگ ها داشته اند. در مواردی که فرد به اقتضای شغلی گرفتار بیماری شده و کودکان هم در این کار به پدر کمک می کرده اند،نیاز است آنها نیز بررسی شوند، ولی معمولا افراد وقتی به پزشک مراجعه می کنند که بزرگی کیست روی اندام فشار وارد کرده و قبل از این حالت ، کمتر بیماری است که به پزشک مراجعه کند.

 

9 راه کنترل کیست هیداتیک

وزارت بهداشت ، سازمان محیط زیست و سازمان دامپزشکی کل کشور باید برای از بین بردن بیماری در سطح کشور با یکدیگر تعامل داشته باشند، اما تقریبا همه کشور های دنیا روی این چند اصل مهم تاکید دارند.

1-سگ های ولگرد باید معدوم شوند.

2-افراد باید از تماس مستقیم با سگ ها به خصوص سگ هایی که تحت نظر دامپزشک نیستند، جدا خودداری کنند.

3-شناسنامه های بهداشتی برای همه سگ های صاحب دار اعم از خانگی ، گله و ... تهیه شود.

4-سگ های شناسنامه دار به فاصله هر 6 هفته یکبار معاینه و داروی موثر برای جلوگیری از این کیست به سگ ها داده شود.

5-دام ها در کشتارگاه های بهداشتی ذبح شوند و باید از کشتن دام خارج از کشتارگاه جلوگیری شود.

6-لاشه ها و معا و احشای حیوانات مشکوک باید دفن یا با سوزاندن از بین برده شوند تا در دسترس سگ ها قرار نگیرد.

7-مردم جامعه، به خصوص دانش آموزان، دامداران و تکنیسین های پزشکی لازم است در این مورد آموزش کافی ببینند.

8-سبزی کرای ها باید محصور شوند تا از ورود احتمالی سگ ها به محوطه سبزی کاری جلوگیری شود. این کار از راهکار های مهم کنترل بیماری در کشورهاست.

9-خانواده ها باید سبزی ها را به خوبی و با ماده ضد عفونی کننده بشویند.


ارسال نظر:


حق کپی رایت محفوظ است@داده افزار پارس جاوید